Het vergeten kindsdeel bij het tweede overlijden: wat controleert u?
Uw moeder is overleden en uw vader overleed eerder, of andersom. Bij het ordenen van de papieren vraagt u zich af wat er met het erfdeel van de kinderen uit dat eerste overlijden is gebeurd. Dat is een goede vraag om afzonderlijk uit te zoeken. Leg de stukken van beide overlijdens naast elkaar, ook als er bij het eerste overlijden geen geld is uitbetaald.
De Belastingdienst noemt nog te betalen erfdelen aan andere erfgenamen van de eerder overleden partner als mogelijke schuld van de langstlevende. Zo'n schuld kan bijvoorbeeld ontstaan door de wettelijke verdeling. Bron: Belastingdienst, schuld aan erfgenamen.
Wat bedoelen we met een kindsdeel?
Met het kindsdeel bedoelen we hier de geldvordering die bij de hieronder beschreven verdeling ontstaat. Dat begrip gebruiken mensen soms voor verschillende situaties. Schrijf daarom bij uw eigen overzicht steeds op welk overlijden u bedoelt en op welk document u zich baseert. Zo voorkomt u dat de erfenis van vader en die van moeder door elkaar gaan lopen.
Bij de wettelijke verdeling krijgt de echtgenoot of geregistreerde partner de bezittingen en komen de schulden van de nalatenschap voor diens rekening; de kinderen blijven mede-erfgenamen. De kinderen krijgen een geldvordering ter grootte van hun erfdeel. Deze regeling geldt voor overlijdens vanaf 1 januari 2003 waarbij de overledene zonder testament een echtgenoot of geregistreerde partner en kinderen als erfgenamen achterlaat; controleer ook of de langstlevende de wettelijke verdeling ongedaan heeft gemaakt. Een testament kan daarvan afwijken. Bron: Belastingdienst, wettelijke verdeling; Bron: aangifte erfbelasting 2026, vraag 7c.
Ga dus niet uitsluitend af op de herinnering dat “alles naar de langstlevende ging”. Zoek het testament en de stukken over de verdeling erbij. Noteer of iemand de afspraken destijds heeft uitgewerkt. Vraag bij twijfel een notaris of adviseur om aan te wijzen waar uw vordering op berust. Die ene vraag geeft richting aan de rest van het onderzoek.
De oude vordering en de nieuwe erfenis
Een nog bestaande schuld aan de kinderen kan bij het tweede overlijden de belastbare nalatenschap verlagen, voor zover die schuld voor de erfbelasting aftrekbaar is. De aflossing van de oude hoofdsom is op zichzelf geen nieuwe erfenis van de langstlevende; voor rente kunnen afzonderlijke fiscale regels gelden, zoals hieronder uitgelegd. Bron: Belastingdienst, voorbeeld tweede overlijden en rente.
Artikel 20, derde lid, van de Successiewet 1956 stelt voor schulden als voorwaarde dat zij rechtens afdwingbaar zijn. Bron: Successiewet 1956, artikel 20, derde lid.
Maak voor uzelf daarom twee afzonderlijke onderdelen: de afrekening van het eerste overlijden en het overzicht van het tweede overlijden. Schrijf bij het tweede onderdeel waar de oude schuld in de aangifte is terug te vinden. Staat zij er niet herkenbaar in, formuleer dan een vraag aan degene die de aangifte heeft opgesteld. Het ontbreken van een herkenbaar woord op uw eigen kopie is een aanleiding voor controle, nog geen bewijs van een fout.
Neem niet zonder controle het oude bedrag over
De toelichting 2026 laat bij de oorspronkelijke schuld de voorgeschoten erfbelasting en aflossingen aftrekken en verschuldigde opgebouwde rente bijtellen om de schuld op de overlijdensdatum te bepalen; controleer of de aftrekbedragen niet al in uw uitgangsbedrag zijn verwerkt en laat de fiscale behandeling van de rente apart toetsen. Bron: toelichting erfbelasting 2026, vraag 5o.
Begin met een werkblad per kind. Maak daarop ruimte voor het oorspronkelijke erfdeel, de belasting die destijds is voorgeschoten, eventuele betalingen en de rente. Zet achter iedere regel de naam van het bewijsstuk. Ontbreekt een bewijsstuk, laat de regel dan als open vraag in uw eigen dossier staan. Vul in de aangifte niet alvast een geschat voordeel in om het overzicht compleet te laten lijken.
Gebruik ook een aparte kolom voor de datum. Bij een betaling helpt dat om later te zien op welk moment het openstaande bedrag veranderde. Bewaar de berekening van een adviseur bij dezelfde stukken en vraag om uitleg als u een stap niet kunt volgen. U hoeft niet zelf een ingewikkeld rekenmodel te maken; u wilt vooral kunnen controleren welke gegevens in de berekening zijn gebruikt.
Welke rente hoort bij uw vordering?
De toelichting 2026 onderscheidt wettelijke renteverhoging, renteafspraken en testamenten. Zonder afwijkende regeling wordt de vordering bij de wettelijke verdeling alleen verhoogd met het deel van de wettelijke rente boven 6%, berekend over de oorspronkelijke geldsom; de verhoging is dus geen automatische jaarlijkse rente van 6% en levert geen rente op rente op. Een testament kan enkelvoudige of samengestelde rente bepalen; de toelichting vraagt bij een afwijkende afspraak om een overeenkomst, maar ook de geldigheid en het tijdstip van die afspraak moeten worden beoordeeld. Artikel 1, derde en vierde lid, Successiewet verbindt aan de toepasselijke aangiftetermijn verschillende gevolgen voor erf- of schenkbelasting; gebruik daarbij de termijn die bij het eerste overlijden hoort. Bron: toelichting erfbelasting 2026, vraag 5o.3; Bron: conclusie bij de Hoge Raad, onderdelen 4.1 en 4.7; Bron: Successiewet, artikel 1, derde en vierde lid.
Neem geen vaste rente aan omdat u die in een rekenvoorbeeld op internet ziet. Zoek eerst de bepaling of overeenkomst die bij uw familie hoort. Noteer letterlijk waar zij staat, vanaf welke datum de berekening begint en welke uitleg destijds is vastgelegd. Laat een onduidelijke bepaling beoordelen voordat u ermee rekent. Vraag ook of de berekening aansluit op eventuele tussentijdse betalingen.
Artikel 9, tweede lid, van de Successiewet 1956 kan bij zulke erfrechtelijke geldvorderingen het rentedeel boven de opbouw tegen 6% samengestelde rente als fictieve verkrijging bij de schuldeiser belasten; dit begrenst het fiscale voordeel, niet zonder meer de civielrechtelijk verschuldigde rente. Het is dus niet vanzelfsprekend dat alle afgesproken rente zonder verdere toets de belaste erfenis verlaagt. Bron: Successiewet 1956, artikel 9, tweede lid; Bron: Belastingdienst, meer dan 6% samengestelde rente.
Vraag bij een renteafspraak daarom om twee toelichtingen: hoe de schuld is berekend en hoe die schuld fiscaal wordt behandeld. Als die uitleg ontbreekt, is alleen de einduitkomst van een spreadsheet onvoldoende om zelf te beoordelen of de aangifte klopt. Bewaar ook de uitgangspunten van het rekenbestand, zodat een volgende adviseur dezelfde berekening kan volgen.
Welke documenten legt u klaar?
Begin met een map voor de eerst overleden ouder. Verzamel daarin de aangifte erfbelasting, het testament als dat er is, de ontvangen aanslagen en eventuele berekeningen van de verdeling. Maak daarna een map voor de langstlevende ouder met de nieuwe aangifte, aanslag en stukken over het vermogen. Zet de overlijdensdatum duidelijk op beide mappen. Dat helpt wanneer familieleden documenten met vergelijkbare namen opsturen.
Is bij het eerste overlijden aangifte erfbelasting gedaan, dan kan een erfgenaam of gemachtigde schriftelijk een kopie bij de Belastingdienst opvragen. Bron: Belastingdienst, kopie van de eerdere aangifte.
Zoek daarnaast naar brieven waarin over het kindsdeel wordt gesproken. Vraag familieleden of zij een afrekening, een getekende afspraak of een berekening hebben bewaard. Bewaar documenten in hun oorspronkelijke vorm; maak voor uw aantekeningen een aparte kopie. Verander een oude berekening niet om uw huidige vermoeden erin te verwerken. Een tweede lezer moet het verschil tussen het oorspronkelijke document en uw eigen toelichting kunnen zien.
Maak een kort overzicht van wat nog ontbreekt. Noteer wie u ernaar kunt vragen en welke vraag u wilt stellen. Bijvoorbeeld: “Is de erfbelasting destijds namens de kinderen betaald?” of “Bestaat er een getekende renteafspraak?” Een gerichte vraag is voor een familielid meestal makkelijker te beantwoorden dan een algemeen verzoek om alle papieren van vroeger.
Veelgestelde vragen over de controle
Wij kregen bij het eerste overlijden niets op onze rekening. Kan er toch een vordering zijn?
Bij de wettelijke verdeling krijgen kinderen hun erfdeel als vordering op de langstlevende en wordt dat niet meteen uitbetaald. Bron: Belastingdienst, geldvordering van kinderen.
Gebruik de afwezigheid van een bankbetaling daarom niet als uw enige controle. Zoek naar de juridische regeling en de vastlegging van het erfdeel. Vraag om een schriftelijke uitleg wanneer u die niet uit de stukken kunt halen. Daarmee houdt u de vraag overzichtelijk voor uzelf en voor degene die meekijkt.
Mijn ouder heeft tussendoor al iets betaald. Wat doe ik daarmee?
Bij de berekening moet u volgens de toelichting 2026 rekening houden met aflossingen, ook bij het berekenen van opgebouwde rente. Bron: toelichting erfbelasting 2026, vraag 5o.3 en 5o.5.
Verzamel het bankafschrift en de omschrijving die bij de betaling hoort. Schrijf op wat u nog niet kunt verklaren. Noem een betaling niet op eigen initiatief een aflossing als de stukken daar geen duidelijkheid over geven; leg die vraag voor aan uw adviseur.
Het eerste overlijden was lang geleden. Waar begin ik?
Begin bij de toenmalige verdeling en werk vandaar naar het tweede overlijden toe. Laat zeker bij oude testamenten of een eerste overlijden vóór 2003 controleren welke regeling is gebruikt. Gebruik een recente uitleg niet als vervanging voor ontbrekende historische stukken. Neem de tijd om de documenten te ordenen, terwijl u de datums van de recente aanslag afzonderlijk in het oog houdt.
U vermoedt dat het kindsdeel is vergeten
Vergelijk uw overzicht met de aangifte van de langstlevende. Noteer de vraag, de bijbehorende stukken en het bedrag dat destijds is ingevuld. Vraag een adviseur vervolgens zowel naar de onderbouwing van de schuld als naar de mogelijke herstelroute. In de uitleg over erfbelasting terugvragen leest u hoe u aangifte, aanslag en termijnen naast elkaar zet.
De gratis voorcheck stelt zes vragen zonder naam of contactgegevens te vragen. De uitkomst is indicatief en geeft geen zekerheid over een fout of teruggave. Wilt u uw situatie bespreken, bekijk dan hoe het werkt. Stuur geen BSN of documenten via WhatsApp of e-mail bij een eerste vraag; bespreek eerst hoe u de stukken veilig aanlevert. Neem bij een naderende deadline direct contact op met de Belastingdienst of uw adviseur.
Benieuwd of dit bij u speelt?
Doe de gratis voorcheck. Zes korte vragen, zonder naam of contactgegevens.
Start de voorcheck